فصل سوّم تحقيق عقلي در أسماء رحمان ورحيم با اينكه در معناى ايندو اسم فخيم الهى ، سخنان أهل علم وبرخى از آيات وأحاديث گفته آمده وتحقيقاتى گرانبها در قلمرو حكومت آنها وخصايص وتعلّقات ولوازم هريك انجام گرفت ؛ ليكن اقتضاء مقام واهميّت مرام در دو اسم مزبور اينستكه از نظر مباني عقلي وحكمي هم در آنها تحقيق شود ؛ تا بژرفاى دو اسم رحمان ورحيم نائل آمده وحقّ آنها تا حدّ امكان ادا گردد . بطور اشاره وتذكّر از خليفة الأسماء بودن اسم رحمان سخن رفت ، واكنون در مقام تحقيق كاملتر ميگوييم : فيض وجود وايجاد بر كلّ هستى وكمالات آن برحسب اقتضاى حكمت خداوندى ونيز بر طبق قابليّت أعيان ثابته ووجودات علمي در حضرت ذات ، بر وجه بدايت باسم رحمان بوده وهر موجودى در مرتبهء تكوين نفس خود وكمالات لازمه‌اش ، از ظهور حضرت حقّ به اسم الرّحمان استفاضه كرده وبتعيّن خارجي ميرسد ؛ ولى دايرهء شمول رحمت رحيمى ، مربوط ومخصوص بنوع انساني ، بر وجه نهايت بوده ومختصّ به آخرتست ؛ وبهمين دليل در دعا وارد است : « يا رحمان الدّنيا والآخرة ويا رحيم الآخرة » ودر دعاى ديگرى آمده : « يا رحمان الدّنيا والآخرة ورحيمها » كه معناى ايندو در صورت فعليّهء انسان كامل وجامع ، عبارتست از رحمت عامّه وخاصّه‌ايست كه مظهر ذات الهى با جميع صفاتش بوده وافعال وآثار ربوبي در أو مشهود است .